Përditësimi i fundit06:06:55 AM GMT

Albislam RSS
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Tani je te: Editoriali PARAJA ELEKTRONIKE (2/2)

PARAJA ELEKTRONIKE (2/2)

Email Shtyp pdf
PARAJA ELEKTRONIKE (2/2)

Qëndrimi sheriatik në lidhje me kartelat pa mbulesë

Para se të flasim për dispozitën e kësaj kartele duhet të përmendim se kartelat e kreditit (pa mbulesë) në përgjithësi përmbajnë kushtëzime kamatare. Këto kartela i japin mundësinë zotëruesit që të tërheqë shuma edhe nëse nuk ka në llogarinë e tij fare para. Për shumat e tërhequra pa mbulesë, disa banka i japin klientit një afat kohor për t’i kthyer, nëse pagesa ndodh brenda këtij afati, atëherë atij nuk i llogaritet kamata. Ky afat sillet prej 40 deri në 55 ditë, varësisht prej bankës. Nëse tejkalohet ky afat i paraparë, atëherë fillohet të llogaritet kamata për çdo ditë që vonohet pagesa.

Pra, nëse arrijmë ta bëjmë pagesën që kemi marrë borxh brenda afatit të paraparë, atëherë nuk llogaritet kamata, por nëse vonohemi nga ky afat, atëherë llogaritet kamata.

Ky kushtëzim, që të fillohet llogaritja e kamatës pas afatit të paraparë, është kushtëzim kamatar dhe është njësoj si "Kamata e Injorancës"[1], të cilën e aplikonin arabët para kohës së Muhamedit, salallahu alejhi ue selem.

Prandaj duke pasur parasysh këtë shkelje, nuk është e lejuar që të aplikojmë për të hyrë në zotërim të kartelave pa mbulesë dhe nuk lejohet që t’i përdorim ato, edhe nëse jemi të bindur dhe të vendosur se do ta bëjmë gjithmonë pagesën para afatit në të cilin fillon të llogaritet kamata.

Shkaku se pse nuk lejohet është se personi i cili e nxjerr këtë kartelë mund të bjeri në kamatë, meqë nuk është e sigurt që mund ta bëjë gjithmonë pagesën në kohë. Pastaj edhe vetë nënshkrimi i kësaj kontrate është pranimi i marrëveshjes me kamatë, edhe përkundër qëllimit se ai nuk do të bjerë në të. Për këtë nuk lejohet një kontratë e tillë që përmban kamatë. Xhabiri, Allahu qoftë i kënaqur me të, thotë: "I Dërguari (lavdërimi dhe paqja e Allahut qofshi mbi të) e ka mallkuar atë që e ha kamatën, ai që e ushqen kamatën (e jep atë), ai që e evidencon atë, si dhe ata që janë në cilësinë e dëshmitarëve në kontratën ku ekziston kamata”. [2] Ky hadith sikurse shihet i përfshin të gjitha palët në mallkim, edhe atë që e jep, po edhe atë që e merr, edhe atë që e shkruan, edhe atë që dëshmon për këtë kontratë.

Sqarim i nevojshëm në lidhje me dispozitën e kartelave pa mbulesë

Dispozita që përmendëm më lart ishte shumë e qartë dhe për këtë nuk ka ndonjë lëkundje, prandaj muslimani duhet t`i largohet nxjerrjes së këtij lloji të KARTELAVE VISA, posaçërisht nëpër ato vende ku ekzistojnë banka islame, meqë atje ka alternativa. Bankat Islame i lëshojnë këto lloj kartelash (Visa dhe Maestro kredit kartela) dhe nuk i kushtëzojnë me kamatë, edhe në qoftë se vonohet pagesa, prandaj ata që dëshirojnë të shërbehen me këtë lloj kartelash duhet ose të aplikojë në këto banka që nuk e zbatojnë kamatën në rastin e vonesës së pagesave, ose të mos aplikojë fare. 

Në deklaratën e Asamblesë së Fikhut Islam thuhet: "Çështja e dytë: Lejohet nxjerrja e kartelave të Kreditit pa mbulesë, nëse kjo nuk kushtëzohet me kamatë mbi borxhin e tërhequr me anë të Kartelave të Kreditit.”[3]

Mirëpo nëse gjendemi në ndonjë vend ku nuk kemi Banka Islame, siç është realiteti i vendit tonë dhe i shumicës së vendeve të botës, atëherë si të veprojmë nëse nuk e gjejmë këtë lloj kartelash, që nuk e kushtëzojnë me kamatë, edhe nëse vonohet pagesa?

Fatkeqësisht në shumë shtete të botës, shumë tregti mbështeten me bërjen e pagesës me këtë lloj kartelash. Në disa shtete realizohen vetëm me këtë kartelë tregti të caktuara e biznese dhe nuk ka mundësi tjetër që t’i bësh pagesat, por vetëm me këtë lloj kartelash; kështu nuk mund të huazosh makinë, të marrësh me qira ndonjë shitore për ta vënë në punë, shitblerje në internet etj.

Nëse muslimanët e këtyre vendeve i ndalojmë nga përdorimi i këtij lloji kartelash, atëherë ua vështirësojmë gjendjen. Prandaj në një situatë të këtillë disa fukaha bashkëkohorë e kanë lejuar këtë lloj kartele, mirëpo ata vendosin dy kushte[4]:

-Kushti i parë: Që në nxjerrjen e këtij lloji kartele të ketë domosdoshmëri. Me fjalë të tjera, personi i cili aplikon duhet ta bëjë këtë vetëm nëse nuk gjen ndonjë rrugëdalje tjetër për ta zhvilluar biznesin e tij pa përdorimin e këtij lloji kartele.

-Kushti i dytë: Që të jetë i sigurt se nuk do ta tejkalojë afatin e paraparë, me të cilin nëse e tejkalon fillon t’i llogaritet kamata[5].

Në të kundërtën, muslimanët që kanë mundësi të gjejnë alternativa të tjera, sikurse ata që jetojnë në vendet ku veprojnë bankat islame, të cilat lëshojnë Visa e Master kartela, pa kushtëzime me kamatë, ose mund ta zhvillojnë biznesin e tyre pa u varur nga ky lloj kartelash krediti, atëherë nuk lejohet të aplikojmë për nxjerrjen e këtij lloji kartele.

Çështje që lidhen me kartelat e kreditit pa mbulesë:

Pas përcjelljes së qëndrimit të saktë në lidhje me kartelat pa mbulesë dhe pas përcjelljes së përjashtimeve që kanë përmendur ulematë bashkëkohorë, është e nevojshme që të sqarohen edhe disa çështje që kanë të bëjnë me këtë lloj kartele.

Zakonisht ky lloj kartelash lëshohet gratis, por në disa banka bëhet pagesa mujore e shërbimeve administrative, qoftë edhe me një shumë formale sikurse 0.50 euro në muaj. Sido që të jetë, klienti mund të paguajë një taksë si shpenzim administrativ në llogari të bankës, duke mos e bazuar atë shpenzim me përqindje, por në shpenzimet reale që ka bërë banka për ta lëshuar atë produkt, kjo konsiderohet si procedurë e lejuar në Islam.[6]

Çështja e parë: Ngarkimi i klientit me tarifa të shërbimeve:

Gjatë nxjerrjes së kartelave Visa pa mbulesë banka e ngarkon klientin me një shumë parash që ai duhet të paguajë. A është e lejuar kjo?

  Banka ka të drejtë të marrë një shumë të përcaktuar si tarifë e shërbimeve gjatë nxjerrjes së kësaj kartele ose gjatë ripërtëritjes. Prandaj kjo taksë është e lejuar për faktin se i mbulon shpenzimet e përgatitjes së kartelës dhe shpenzimet e tjera bankare[7].

Çështja e dytë: A lejohet që banka të marri përqindje nga shitësi në blerjet e klientit:

Për ta kuptuar se çfarë kemi si qëllim këtu duhet ta sqarojmë pak më shumë duke sjellë edhe shembuj. Fillimisht themi se nëse njeriu blen mallra me kartelë krediti pa mbulesë, atëherë ai në fakt merr borxh nga banka dhe i paguan shitësit të mallit (tregtarit). Shembulli i këtij veprimi është që klienti të shkojë në një shitore dhe të blejë mallra dhe të paguajë me kartelë krediti pa mbulesë. Në këtë rast pra, shitësi merr borxh prej bankës dhe ia paguan shitësit.

Pasi e kuptuam këtë tani meseleja është se: a i lejohet bankës që të marri përqindje nga ato gjëra, të cilat i ka blerë klienti i saj. P.sh. nëse klienti blen mall me vlerë 100 euro dhe këtë shumë klienti e paguan me kartelë pa mbulesë (pra, banka t’ia bëjë pagesën apo ta marrë përsipër pagesën në vend të blerësit). Mirëpo në këtë pagesë banka të mos i japi 100 euro shitësit, por vetëm 95 euro dhe kështu banka të përfitojë nga kjo shitblerje e realizuar. A lejohet kjo?

 Bankës i lejohet të marri nga shitësi përqindje për blerjet e klientit dhe kjo llogaritet si komision[8], për shkak se banka në këtë rast konsiderohet ndërmjetësues në mes të tregtarit dhe blerësit. Mirëpo kushtëzohet në këtë rast që shitësi mos ta ngrejë çmimin e mallrave, të cilat do t’i blejë klienti për shkak se ato mallra shiten me kartelë krediti pa mbulesë. Pra, për të pasur të drejtë fitimi banka kushtëzohet që çmimi i mallit të jetë njësoj siç shitet me para në dorë (kesh).

Nëse ndodh që shitësi ia shet klientit mallin më shtrenjtë, meqë ai blen me kartelë krediti pa mbulesë, atëherë në këtë rast komisionin e paguan klienti e jo shitësi dhe kjo nuk lejohet. Dihet se raporti në mes të klientit dhe bankës në rastin e blerjes me kartelë krediti pa mbulesë është huadhënie (banka është huadhënësi dhe klienti huamarrësi) dhe nëse e jep komisionin klienti atëherë kjo hua e dhënë nga banka është prej llojit "Borxh, i cili sjell përfitim". Është parim sheriatik, që çdo borxh i cili sjell përfitim konkret, ky është i ndaluar dhe konsiderohet borxh kamatarë.

Por nëse komisionin e paguan shitësi, atëherë raporti në mes bankës dhe tregtarit (shitësit) është një raport si ai në mes të shitësit të mallit dhe agjentit tregtar. Me fjalë të tjera banka kryen rolin e agjentit, meqë merret vesh me tregtarin paraprakisht, që t`ia dërgojë myshterinjtë të blejnë tek ai dhe si shpërblim për këtë ai merr përqindje për shkak të ndërmjetësimit.

Është e nevojshme të përmendet se në këtë çështje ka një mendim nga disa fukaha bashkëkohorë, se nuk lejohet, pra nuk lejohet marrja e komisionit edhe nga shitësi ashtu si nuk lejohet nga blerësi[9]. Por mendimi i shumicës[10] dhe i Asamblesë së Fikhut është se nëse përqindja merret nga shitësi lejohet.[11]

Në vendimin e Asamblesë së Fikhut Islam thuhet: “Lejohet që banka të marrë prej tregtarit pagesë për blerjet e klientit të saj, me kusht që blerja nga tregtari nëpërmjet Kartelës së Kreditit (pa mbulesë) të jetë me të njëjtin çmim si pagesa në dorë”[12].

Çështja e tretë: A lejohet të tërheqim para me Visa Credit-Card (kartelë pa mbulesë)

Fillimisht duhet kuptuar se me këtë kartelë jo vetëm që mund të bëjmë pagesa gjatë blerjes, edhe pse nuk kemi depozituar para të mjaftueshme në bankë ose nuk kemi fare, por me të kemi mundësi edhe të tërheqim para nga banka, pra, të na i huazojë banka. P.sh., Nëse kemi në bankë 1000 euro ose nuk kemi fare dhe ne kemi nevojë për 5000 euro, nëse neve kemi në zotërim Visa kartel krediti pa mbulesë, atëherë kemi mundësi që t`i tërheqim ato para nga banka. Por nëse bëjmë tërheqje me Visa kredit kartelë, qoftë direkt nga banka, qoftë me anë të bankomateve, atëherë paguhet një shumë e caktuar e veçantë për këtë tërheqje. Kjo shumë është e limituar (mund të jetë 15 euro, ose më shumë varësisht prej bankave) dhe paguhet pa marrë parasysh, se sa para tërheqim.

A është e lejuar për bankën marrja e kësaj shume apo jo në mes të dijetarëve bashkëkohorë ka disa mendime.

Pa u zgjeruar në përcjelljen e mendimeve duhet të sqarojmë gjithashtu, se shuma që merr banka është e njëjtë pa marrë parasysh a i tërheq ato në sportele të bankave apo në bankomate.

 Prandaj nëse bëjmë tërheqje direkt në sportelet e bankës atëherë kjo nuk është e lejuar te të gjithë. P.sh. të shkojmë në sportelet e bankës, t’i tregojmë kartelën nëpunësit të bankës dhe të kërkojmë shumën e nevojitur 5000 euro. Nëpunësi automatikisht do të na i jep paratë e kërkuara (5000 euro), por ne i mbesim borxh bankës 5000 euro plus shuma tjetër që kemi thënë se mund të arrijë 15 euro (pra 5000+15=5015 euro). Kjo formë tërheqje e parave konsiderohet kamatë e qartë dhe në këtë rast nuk ka asnjë mëdyshje, meqë shuma 15 euro, nuk mund të llogaritet si tarifë për shpenzimet e shërbimeve administrative, se këtu nuk ka shërbime shtesë që shpenzohen. Prandaj në të gjitha bankat islame, të cilat i përmbahen dispozitave islame nuk lejojnë që klientët e tyre të tërheqin paratë direkt nga sportelet e bankave.

Por çështja është më ndryshe nëse tërhiqen paratë nga bankomatet. Nuk ka dyshim se shërbimet, të cilat bëhen me bankomate (ATM) janë shpenzuese sikurse blerja e bankomatit, marrja për qira e vendit ku vendoset bankomati, rryma, linja e telefonit ose e internetit, etj. prandaj fukahatë bashkëkohor në këtë kanë disa qëndrime[13].

Sido që të jetë, neve nuk do t’i sjellim këtu mendimet në lidhje me këtë çështje, por do të përmendim vetëm mendimin e përzgjedhur nga Asambleja dhe ky është se lejohet marrja e tarifës fikse nga banka gjatë tërheqjes së parave me kartelë krediti pa mbulesë, por me kusht që të mos jetë shuma më e madhe se shpenzimet reale, që ndodhin gjatë përdorimit të bankomateve.

Në vendimin e Akademisë thuhet: "Tërheqja e pareve nga banka nëpërmjet Kartelës së Kreditit pa Mbulesë konsiderohet borxh (klienti merr borxh nga banka). Në këtë rast nuk ka asnjë pengesë fetare, nëse për këtë nuk kërkohet shtesë kamatare. Kurse tarifat fikse që merren për shërbim dhe që nuk kanë lidhje me shumën e borxhit, apo me kohën e tij, nuk janë pjesë e borxhit. Çdo tarifë që është më e madhe se shërbimet reale është haram (pra nëse tarifa që merr banka është më e madhe se kostoja e shërbimit), sepse bën pjesë në kamatën e ndaluar me Sheriat."

Çështja e katërt: A lejohet blerja e arit dhe e argjendit me Kartel Krediti pa mbulesë?

 Në vendimin e Akademisë gjithashtu është përmendur se nuk lejohet blerja e arit dhe e argjendit me këtë lloj kartele. Kjo për faktin se kartelat e kreditit pa mbulesë sikurse Visa etj., në të ka shtyrje të pagesës. Me fjalë të tjera kur dikush blen ar dhe argjend me këtë kartelë, atëherë shitësi nuk i pranon paratë menjëherë, por për këtë nevojitet kohë dhe me këtë rast nuk realizohet shitblerja dorë më dorë, ashtu si kërkohet gjatë shitblerjes së arit dhe argjendit. Ndërsa me kartel debiti të thjeshtë shitësi e pranon shumën me të cilën e shet arin dhe argjendin menjëherë dhe kryhet aty për aty transferimi i parave nga llogaria e blerësit në llogarinë e shitësit.

Disa bashkëkohorë e kanë lejuar edhe shitblerjen e arit dhe argjendit me Kartel Krediti pa mbulesë, meqë ata thonë se edhe kjo formë transaksioni e arrin fuqinë sikurse të jetë dorë më dorë, aty për aty. Por kjo nuk është e drejtë meqë pritja është reale dhe përderisa ndodh një zgjatje deri sa t’i pranojë paratë shitësi, qoftë edhe për një orë, kjo nuk llogaritet shitblerje aty për aty, apo dorë më dorë.

Vendimi i Asamblesë Islamike Ndërkombtare në lidhje me Kartelat e Kreditit

Këshilli i Asamblesë Islamike Ndërkombëtare të Fikhut, i cili buron nga Organizata e Kongresit Islamik, mbledhja e dymbëdhjetë e mbajtur në Riad të Arabisë Saudite, më 25 Xhumadel Ahire 1421 h deri në fillim të muajit Rexheb 1421 h (23-28 Shtator 2000).

Duke u mbështetur në vendimin e Këshillit nr. 7\1\6\5 rreth temës së "Tregjeve Monetare", në lidhje me Kartelat e Kreditit, pati vendosur të japë sqarimin e vet në lidhje me këto kartela dhe dispozitën për to, në mbledhjen ardhshme.

Pasi Këshilli i Asamblesë i dëgjoi diskutimet e bëra mes fukahave dhe ekonomistëve dhe pasi iu referua përkufizimit të Kartelave të Kreditit në vendimin me nr. 7/1/63, nga e cila u përfitua se përkufizimi i Kartelave të Kreditit pa mbulesë është:

"Dokument që e lëshon autoriteti kompetent (banka) për një person fizik apo juridik, bazuar mbi një marrëveshje ndërmjet tyre. Kjo (marrëveshje) i jep mundësi zotëruesit të shit-blejë dhe të kryejë shërbime të tjera me atë që e merr në konsideratë këtë dokument (tregtari), pa e paguar çmimin në çast, për shkak se burimi (banka) e merr përsipër pagesën. Fillimisht pagesa bëhet nga llogaria e burimit, pastaj shuma kompensohet më vonë nga mbajtësi i kartelës brenda disa afateve të vazhdueshme. Një pjesë e autoriteteve kompetente (bankave) ngarkojnë kamatë mbi shumën e llogarisë së papaguar pas një kohe të caktuar nga koha e kërkesës dhe disa të tjera jo."

Asambleja vendosi si më poshtë:

1- Nuk lejohet nxjerrja e Kartelave të kreditit (Visa, Mastercard, Maestro, American Express etj.) pa mbulesë dhe nuk lejohet as përdorimi i tyre, nëse ajo kushtëzohet me shtesa kamatare, edhe nëse kërkuesi i Kartelës së Kreditit është i vendosur që ta bëjë pagesën e borxhit gjatë periudhës që nuk kërkohet kamata.
2- Lejohet nxjerrja e Kartelave të Kreditit pa mbulesë, nëse kjo nuk kushtëzohet me kamatë mbi borxhin e tërhequr me anë të kësaj kartele.

Nga kjo rezulton si më poshtë:

1- Lejohet që banka të marrë tarifë fikse për nxjerrjen fillestare të Kartelave të Kreditit apo për rinovimin e saj, nëse kjo cilësohet si pagesë reale për masën e shërbimeve të ofruara për këtë qëllim.

2- Lejohet që banka të marrë prej tregtarit pagesë për blerjet e klientit të saj, me kusht që blerja nga tregtari nëpërmjet Kartelës së Kreditit (pa mbulesë) të jetë me të njëjtin çmim si pagesa në dorë.

3- "Tërheqja e pareve nga banka nëpërmjet Kartelës së Kreditit pa Mbulesë konsiderohet borxh (klienti merr borxh nga banka). Në këtë veprim nuk ka asnjë pengesë fetare, nëse për këtë nuk kërkohet shtesë kamatare. Kurse tarifat fikse që merren për shërbim dhe që nuk kanë lidhje me shumën e borxhit, apo me kohën e tij nuk quhen pjesë e borxhit. Çdo tarifë që është më e madhe se shërbimet reale është haram (pra, nëse tarifa që merr banka është më e madhe se kostoja e shërbimit), sepse bën pjesë në kamatën e ndaluar me Sheriat

4- Nuk lejohet blerja e arit dhe e argjendit, po kështu edhe valutat monetare me Kartelë Krediti pa Mbulesë.

Allahu e di më së miri.



[1] Kamata e injorancës (Riba El-Xhahilije) është kamata që fillon të llogaritet kur kryhet afati i paraparë për pagesën e borxhit. Kur përfundon ky afat i paraparë, huadhënësi i ofron personit që i ka dhënë hua që ta zgjasë afatin e pagesës së borxhit, nëse e shton shumën e borxhit. Pra ia shton shumën për shkak të shtyrjes së ditës së pagesës së borxhit. Për këtë lloj të kamate ka zbritur ajeti ndalues: “O ju që besuat, mos e hani kamatën që po e shumëfishoni dhe kini frikë dënimin e Allahut që të gjeni shpëtim.” (Ali Imran, 130)

[2] Shënon Buhariu dhe Muslimi

[3] Vendimi nr. 7/1/ 65.

[4] Ndër dijetarët bashkëkohorë që kanë dhënë fetva për lejimin e përdorimit të kartelave të kreditit pa mbulesë në vendet në të cilat nuk ka alternativ tjetër është edhe shejh Muhamed Salih Uthejmin (Allahu e mëshiroftë), shih: "Fikhul Muamelatel Malijel Muasire”, dr. Saad el Hathlan, f. 160.

[5] www.islamqa.com

[6] "Fikhul Beji Vel Istithak vet-tatbikil Muasir", dr. Ali Salus, fq. 826.

[7] "Fikhul Muamelatel Malijel Muasire”, dr. Saad el Hathlan, fq. 161.

[8] Komisioni quhet përqindja, të cilën e merr agjenti tregtar si ndërmjetësues në një shitblerje.

[9] Shejh Bekër Ebu Zejd, dr. Ali Salusi dhe disa të tjerë i përmbahen këtij mendimi.

[10] Ndër ta dr. Sad el Hathlan, dr. Vehbe Zuhejli, dr. Alaudin Zateri dhe shumë të tjerë.

[11] Për më gjerë: "El Muamelat el Malije", dr. Jusuf Shibejli, fq. 110-111; El Muamelatel Malijel Muasire", dr. Vehbe Zuhejli, fq. 548; "Fikhul Muamelatel Malijel Mukarin", Alaudin Zateri, fq. 255; "Fikhul Muamelatel Malijel Muasire”, dr. Saad el Hathlan, fq. 162.

[12] Vendimi nr. 7/1/ 65.

[13] Më gjerësisht: "Fikhul Muamelatel Malijel Mukarin", Alaudin ez Zateri, f. 255; "Fikhul Muamelatel Malijel Muasire”, dr. Saad el Hathlan, f. 162

Google könyvjelzőLink megosztása: Del.icio.usTwitterAjánlás a linkter.hu-raFacebookDigg
JP-Bookmark