Imamllëku në namaz është një përgjegjësi e madhe dhe detyrë e rëndësishme fetare, trashëgimi e Pejgamberit, gjë të cilën ishte ai, sal-lallahu alejhi ue selem i pari që e veproi dhe udhëheqësit e drejtë të besimtarëve pas tij.

Nuk ekziston mospajtim mes dijetarëve që udhëheqësi në namaz duhet të jetë nga njerëzit e mirë, bazuar në hadithin që na përcjell Ebu Hurejra, se Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem ka thënë: “I prin njerëzve në namaz ai që zotëron më tepër Kuran, nëse janë të barabartë në Kuran, atëherë prin ai që e njeh më mirë Sunetin e Pejgamberit, sal-lallahu alejhi ue selem, e nëse janë të barabartë në këtë, atëherë prin ai që ka migruar më herët, dhe nëse në këtë janë të barabartë, atëherë prin ai që ka moshë më të shtyrë”[1].

Gjithashtu dijetarët janë në pajtim, se nuk lejohet falja pas personit jobesimtar, duke konkluduar se namazi pas tij është i pasaktë. Ndërsa falja pas imamit, i cili vepron disa mëkate dhe bidate, dijetarët si në të kaluarën ashtu edhe tani e saktësojnë që namazi pas këtij personi është i urryer, por ata kanë mospajtim mes tyre, se a pranohet ky namaz apo nuk pranohet, ashtu siç kanë mospajtime rreth faljes pas personit të dyshuar, të cilit nuk i dihet gjendja e tij. Sa i përket faljes pas një mëkatari[2] apo bidatçiu[3] ekzistojnë dy mendime kryesore:

Mendimi i parë: pretendojnë se namazi pas imamit mëkatar është në rregull dhe i pranueshëm (medhhebi  hanefi dhe  shafi).

Mendimi i dytë: namazi pas tij, përveç namazit të xhumasë dhe Bajrameve nuk pranohet (Maliku  dhe Ahmedi në një transmetim, pasi në medhhebet e tyre ka edhe shumë mendime të tjera).[4]

Mendimi i saktë është i pari, se namazi pas mëkatarit dhe bidatçiut është i saktë, ngase  namazi që është i vlefshëm për imamin është i vlefshëm edhe për ata që falen pas tij, por duke e ditur se ai namaz është i mangët dhe duhet ta braktisim një imam të tillë me sa të kemi mundësi. Mirëpo më mirë është të falesh prapa një mëkatari, se sa të mos falesh me xhemat, gjë për të cilën është përgatitur një ndëshkim i rëndë[5].

Trashëgimia dhe ndikimi i civilizimit islam, i  këtij civilizimi të ndritshëm, i cili zgjati  afërsisht një milenium (ca. 650-1600 sipas kalendarit gregorian), në përparimin, zhvillimin dhe kultivimin shkencor dhe teknologjik të Perëndimit është me të vërtetë i pamatshëm. Në gati çdo fushë të jetës dhe në çdo drejtim shkencor, civilizimi islam ka lëshuar rrënjë të thella dhe ky civilizim nuk pati thjesht vetëm ndikim dhe nuk luajti një faktor dytësor për zhvillimin dhe kultivimin e disiplinave shkencore në Evropë, por civilizimi islam ka luajtur një rol vendimtar për zhvillimin dhe kultivimin e atyre lëmenjve shkencorë, të cilat u zhvilluan në Perëndim pas Renesancës.

Pas një nate të gjatë, të qetë dhe të errët në historinë e njerëzimit, më në fund erdhi viti 610. Një vit i cili shënjoi, se mëngjesi  i njerëzimit është afër. Në shpellën e «Hirasë», në të cilën iu shpallën Muhamedit alejhi salatu ue selam ajetet vijuese, nga Krijuesi i njerëzisë përmes Xhibrilit alejhi salatu ue selam: “Lexo me emrin e Zotit tënd, i cili krijoi (gjithçka); e krijoi njeriun nga një droçkë gjaku. Lexo! Zoti yt është Bujari më i madh; i cili me anë të penës ia mësoi; ia mësoi njeriut ato që nuk i dinte.” (Kuran 96: 1-5); dhe me këto ajete madhështore mbillet ky fenomen i quajtur «Civilizimi Islam”  në zemrën e pastër të Dërguarit të bekuar të Allahut alejhi salatu ue selam. Si mos të jetë kështu, kur vetëm në këto ajete madhështore përmenden shtyllat e një civilizimi të ndritshëm dhe gjurmëlënës. Leximi (studim, mësim), Mësimdhënia, Pena (pra, shkrimi), Dituria, Dashuria për të mirën e Njerëzimit dhe padyshim i udhëhequr me lidhjen dhe besimin në një Zot, Krijues. Këto ishin shtylla mjaft të forta me të cilat u bë e mundur të ndërtohet ky lloj civilizimi.

Vështrim mbi emërtimin Civilizimi Islam dhe kontributi i udhëheqësve muslimanë në zhvillimin shkencor

Është e rëndësishme të përmendim dhe nuk bën të harrohet, se edhe pse ky civilizim quhet „Civilizim Islam“ në ndërtimin e këtij civilizimi morën pjesë edhe individë me prejardhje të ndryshme etnike dhe fetare, si p.sh. i krishteri Hunejn ibën Is’hak, ose persiani Al-Fadl ibën Naubaht dhe Sehël ibën Harun, ose sabiini Thabit ibn Qurra etj. Ndoshta mund të na pyesë dikush me të drejtë, se përse këta shkencëtare kanë emra muslimanë?!... Historia na tregon, se në atë kohë, pra në epokën e artë të Islamit ishte shumë normale që të krishterët, jehuditë dhe jomuslimanët në përgjithësi të emërtoheshin me emra muslimanë, por jo vetëm emrin e huazonin, por edhe mënyrën e të jetuarit, veshmbathjen, mësimin e gjuhës arabe dhe të folurit në përgjithësi etj. (Normalisht përjashto këtu praktikimin e riteve fetare.) Përse kjo? Sepse bota islame ishte e ndriçuar me plot kuptimin e fjalës me përparimin dhe zhvillimin shkencor, pastaj standardi i jetës ishte shumë më i lartë, se në çdo vend tjetër të botës. Njerëzit ishin të edukuar shumë mirë, të arsimuar, të ndershëm, të kulturuar dhe mbretëronte drejtësia dhe harmonia në vendet islame. Kështu që të gjithë njerëzit e botës, të cilët dëgjonin për këtë i admironin ata me plot kuptimin e fjalës dhe dëshironin që të merrnin pjesë në këtë shoqëri dhe të jenë pjesë e këtij civilizimi. Si pasojë ndodhi një emigrim i madh në shtetin islam nga të gjitha anët e botës. Kjo mundet ndoshta të krahasohet me gjendjen e sotme, ku prej vendeve të varfra me standarde të ulët jetese (për fat të keq edhe prej vendeve muslimane) emigrohet në shtetet e pasura të Evropës, dhe Amerikës, ku standardi i jetës është më i lartë, dhe ku ka një civilizim, i cili admirohet. Pra gjendja tashmë paska ndryshuar pothuajse në të kundërtën, vetëm se atëherë gjendja në këtë aspekt ka qenë edhe më ekstreme, sepse Perëndimi ishte në një gjendje të mjerueshme dhe jetonin në një gjendje të vështirë, ku mbretëronte injoranca e padrejtësia dhe ku njerëzit ishin të pakulturuar dhe të pacivilizuar. Shkurt e shqip jetonin në errësirë me plot kuptimin e fjalës. Rreth standardit të lartë jetësor në vendet islame në epokën e artë të Islamit ka shumë për të folur, prandaj nuk kemi mundësi të zgjerohemi këtu.

Le t’i kthehemi temës rreth emërtimit  „Civilizim Islam“. Që të emërtohet ky civilizim kështu meriton pa asnjë pikë dyshimi, sepse ndërtimi i këtij civilizimi ndodhi në shtetin islam dhe nën mbikëqyrjen e udhëheqësve muslimanë. Islami ishte impulsi dhe nxitësi kryesor që njerëzit të fillonin e të merreshin me dije dhe shkencë. Këtë na e vërteton edhe profesori i njohur turk, i cili jep mësim në universitetin e famshëm Goethe në Frankfurt me fjalët. “Islami i ka dhënë impulsin dhe nxitjen të preokupimit me shkencën dhe ka krijuar një mentalitet komplet të ndryshëm njerëzor.“  Pastaj nuk bën të harrohet, se gjuha në të cilën u zhvillua ky civilizim ishte gjuha e Kuranit, pra gjuha arabe. Gjuha arabe ishte për 1000 vite me radhë gjuha e shkencës dhe e përparimit dhe gjuha me të cilën kuptoheshin shkencëtarët dhe dijetarët më të shquar të asaj kohe. Pastaj një faktor tjetër i rëndësishëm, i cili luajti një rol jashtëzakonisht të madh për zhvillimin e këtij civilizimi ishte edhe kontributi i udhëheqësve të drejtë muslimanë, të cilët nuk i lanë asgjë mangët në asnjë aspekt shkencëtarëve dhe dijetarëve, por i mbështetën, i përkrahën, i nxitën dhe i ndihmuan ata në rrugën e dijes dhe të shkencës. Kjo e vërtetë pasqyrohet shumë qartë në faktin se ata udhëheqës të drejtë, si p.sh. Harun Rashidi (763-809) etj., ndërtonin qendra dhe institute shkencore për t’u kultivuar shkenca, ku mblidheshin shkencëtarët e botës për të punuar. Këtë fakt dëshiroj ta ilustroj me shembullin e udhëheqësit, i cili erdhi pas Harun Rashidit, djali i tij me emrin Ebul Abbas Abdullah El Memun. Ky udhëheqës, i cili ishte dashamirës jashtëzakonisht i madh i shkencës dhe nuk kënaqej që t’i dëgjonte vetëm shkencëtarët e tij, se çka kishin për të treguar dhe për të prezantuar, por ishte edhe vetë aktiv në kërkimin e diturisë. Ai i dërgonte shkencëtarët nëpër vende të largëta, që të kërkonin dhe t’i sillnin librat e kolosëve të popujve të mëparshëm, si të Grekeve të lashtë, të Egjiptit, të Persisë, të Kinës, të Bizantit, të Indisë etj. Kështu që ai shpeshherë kur fitonte ndonjë betejë kundër udhëheqësve dhe mbretërve të huaj ai nuk kërkonte ar ose diamante prej atyre, por i detyronte t’i sillnin libra nga biblioteket e tyre. El Memuni kishte dëshirën e zjarrtë që t’ia mblidhnin të gjitha librat e botës nën një kulm, t’ia përkthenin dhe ai të përkujdesej personalisht, që shkencëtarët dhe dijetarët e tij t’i studionin ato. Për realizimin e kësaj ëndrre ai ndërmori hapin dhe ndërtoi një institucion shkencor, i cili zuri një vend të rëndësishëm në historinë shkencore deri në ditët e fundit. Siç na rrëfen historia dhe siç njihet në tërë botën ky institucion shkencor emërtohet „Shtëpia e Urtësisë-Bejtul Hikmeh“. Me të vërtetë ky institucion i ngritur në Bagdad paraqet shumë bukur lulëzimin shkencor të epokës së artë të Islamit. Biblioteka e Shtëpisë së Urtësisë në mesin e shekullit të 9-të arriti të bëhet biblioteka më e madhe në botë, në të cilën gjendeshin libra dhe tekste prej të gjithë popujve të mëparshëm, të cilët kishin arritje shkencore. Jo vetëm që përkthimi në gjuhën arabe mori hov të madh, por njëkohësisht vërejmë, se si kapacitetet më të mëdhenj të disiplinave të ndryshme shkencore të asaj kohe mblidheshin në Bagdad me ambicie të larta dhe me dëshirën e zjarrtë, që të kontribuojnë për përparimin e shkencës një herë e përgjithmonë. Si pasojë Bagdadi bëhet qendra numër një e shkencës dhe e arsimit për shumë shekuj me radhë. Qendra të tjera shkencore të asaj kohe, të cilat luajtën po ashtu role jashtëzakonisht të rëndësishëm në zhvillimin dhe përparimin shkencor ishin edhe qytetet si Damasku (Siri), Kajro (Egjipt), Kordoba dhe Granada (Spanjë), Isfahani (Iran), Mosuli (Irak), Maragha (Iran) etj.

Pas vdekjes së Pejgamberit të Allahut alejhi salatu ue selam dhe me ardhjen e Kalifatit me katër Kalifët e Drejtë shpërndahet drita e Islamit shumë shpejt dhe për një kohë shumë të shkurtër territori i shtetit islam zgjerohet prej Kinës e nëpërmes Afrikës Veriore deri në Spanjë. Kështu me çlirimin e shteteve si Egjipti, Siria, Bizanti, Irani, Kina (pjesërisht) etj., muslimanët filluan të njihnin edhe kultura të tjera, kështu që iu mundësua shkencëtarëve muslimanë të arrinin deri te thesaret e diturive të popujve të mëparshëm, ngaqë mu në këto vende qëndronin ato thesare, bile edhe dituria e grekëve të lashtë gjendej aty. Këtë na e vërteton shkencëtari gjerman Dr. Patrick Franke: “Qendrat më të rëndësishme të shkencës antike nuk ishin në Greqi, por ato ishin në Aleksandri çka do të thotë në Egjipt dhe pjesërisht në Siri. Pra, iu bë e mundur atyre (shkencëtarëve muslimanë), që në këto fusha të shkencës të furnizoheshin prej këtyre qendrave, sepse tashmë gjendeshin në vendet e muslimanëve. Mirëpo në Evropë gjendja ishte ndryshe. Gjermania dhe Franca edhe në antikitet nuk kishin qenë qendra të arsimit.»

(vijon...)

Allahu, azze ue xhel, i bëri njerëzit të dallohen nga njëri-tjetri në natyrë, mendime, synime, ideologji, karakter, dëshira, e kështu me radhë, dhe padyshim se kur dallohet njëri prej tjetrit, atëherë mund të shkojë deri në mospajtim mes tyre. Ky mospajtim mund të themi se është në kornizën e të pranuarës deri atëherë kur nuk bie në kundërshtim me ligjin e Allahut, azze ue xhel. Çdo mospajtim që bie në kundërshtim me Kuranin dhe Sunetin është i urryer dhe i ndaluar. Duke e marrë parasysh se ky lloj i problematikës është mjaft i gjallë, manifestim i realitetit të jetesës sonë të përditshme, është e nevojshme që t'i njohim shkaqet e këtyre mospajtimeve dhe konflikteve, që t'u ruhemi paraprakisht dhe të pastrojmë e korrigjojmë veten tonë, nëse jemi zhytur në ndonjërin prej tyre, në mënyrë që të kontribuojmë sadopak sinqerisht për shuarjen e konflikteve. Nga shkaqet që çojnë deri në mospajtim mes njerëzve mund të numërojnë:

- Mosdija. Mosnjohja e natyrës së tjetrit dhe synimeve të tij është një prej shkaqeve kryesore, të cilat çojnë deri në mospajtim.  Njeriu i paditur është armik i vetes dhe i të tjerëve, dhe dëmi i tij në shoqëri është shumë i madh. Prandaj Allahu, azze ue xhel, dhe i Dërguari i Tij, sal-lallahu alejhi ue selem, i nxisin muslimanët që të pajisen me dituri dhe ta largojnë injorancën prej vetes së tyre. Imam Shafiu, Allahu e mëshiroftë, thoshte se të gjithë bashkëbiseduesit e tij dijetarë i ka bindur me qëndrimet e tij, kurse në kontakt me të paditurit gjithmonë ka hasur në shumë vështirësi.

- Pasimi i epshit. Pasimi i epshit mund të jetë shkak që njeriu mos të pranojë realitetin apo të mbrojë mendimet që ia pëlqen vetëm epshi i tij, qofshin ato të sakta apo jo, dhe kjo duke mos i interesuar fare, se a do të bjeri në mospajtim apo jo. Allahu, azze ue xhel, thotë: "O Davud, Ne të kemi bërë mëkëmbës në Tokë, prandaj gjyko ndërmjet njerëzve me drejtësi dhe mos shko pas dëshirave dhe tekave, se ato të largojnë nga rruga e Allahut." Sad 26.

"Kurse ai që i është frikësuar madhërisë së Zotit të tij dhe e ka frenuar veten nga dëshirat, pa dyshim që do të ketë për strehë Xhenetin." Naziat 40-41.

"A e ke parë ti atë që epshin e vet e ka marrë për zot? A do t’i bëhesh mbrojtës atij?" Furkan 43.

- Dallimi në natyrë, karakter, synime, dëshira. Të mirët anojnë nga e mira dhe në këtë janë unikë, ndërsa të këqijtë anojnë nga e keqja dhe në këtë janë unikë. Këto janë kundërshti që nuk mund të pajtohen. Njeriu i mirë kurrë nuk mund të pajtohet me dhunën, as që e duron, as që mundet ta tolerojë te tjetri dhe ka për detyrim ta pamundësojë tiranin që të veprojë me të. Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem, ka thënë: "Shpirtrat e afërm janë unikë. Ata që njihen bashkohen, kurse ata që kundërshtohen, shpërndahen."

- Polemikat dhe debatet. Polemikat dhe debatet e ndaluara janë ato të cilat synojnë mbrojtjen e interesave apo mendimeve personale dhe të grupimit me çdo kusht, duke e mposhtur tjetrin me metoda të ndryshme, qofshin ato edhe djallëzore. Imam Maliku thotë: "Debatet e ngurtësojnë zemrën dhe shkaktojnë pakënaqësi." Hasan Basriu dëgjoi disa njerëz, të cilët po debatonin mes tyre dhe tha: "Këta janë mërzitur nga adhurimi, nuk e peshojnë atë që flasin, e kanë të dobët devotshmërinë, ndaj dhe flasin e debatojnë."

Këtu bën përjashtim ai debat që zhvillohet në formë bashkëbisedimi dashamirës, duke ruajtur normat dhe etikën e debatit, si dhe duke pasur qëllime të mira. Allahu, azze ue xhel,  thotë: "Polemizo me ta në mënyrën më të mirë." Ankebut 46.

- Mendimi i keq për muslimanin dhe paragjykimi. Kjo vjen si rezultat i mosbesimit te të tjerët, sa problemi mund të arrijë deri në atë gradë, që mos t’i besojë askujt dhe të ketë mendim të keq për të gjithë. Pas këtij problemi qëndrojnë shumë sëmundje, si mahnitja me vetveten, akuza e të tjerëve, dëshira për nënçmim etj. Allahu, azze ue xhel, thotë: "Mënjanoni shumë dyshime, se me të vërtetë disa dyshime janë gjynah."

Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem, ka thënë: "Hiqeni prej vetes supozimin (paramendimin e keq dhe rezultatin e tij), ngase ai është veti nga më të këqijat." Seid ibën Musejebi, radijallahu anhu, thoshte: "Më porositën disa vëllezër muslimanë, që të kem mendim të mirë për vëllanë tim musliman, derisa të dalë në shesh e kundërta."

- Smira, zilia e të mirave te tjetri. Ziliqar është ai që kur ia sheh njerëzve begatitë që iu janë paraqitur brengoset dhe shpreson e kujdeset, që ato t'i humbin, ndërsa kur i godet ndonjë sprovë dhe e keqe ai kënaqet.

Allahu, azze ue xhel, thotë: "Nëse ju vjen ndonjë e mirë, ata i brengos, e nëse ju gjen ndonjë e keqe ata gëzohen, por nëse ju duroni dhe ruheni nga gjynahet, dinakëritë e tyre nuk mund t’ju dëmtojnë aspak. Vërtet Allahu ka dijeni për çdo gjë që punojnë ata." Ali Imran 120.

Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem, ka thënë: "Mos kini zili njëri me tjetrin."

- Urrejtja dhe zemërimi. Kjo do të thotë veprimi i gjërave, që nxisin urrejtjen mes njerëzve prej fyerjeve, talljeve, përgojimeve, bartjeve të fjalëve etj. Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem, thotë: "Mos u urreni, mos ia ktheni njëri- tjetrit shpinën dhe bëhuni robër të Allahut, vëllezër."

Ibën Rexheb el Hanbeli, Allahu e mëshiroftë, thotë: "Allahu i ka lavdëruar ata që falin edhe kur janë të zemëruar, siç shprehet në ajetin: "E kur zemërohen, ata falin", sepse zemërimi e shtyn njeriun të mos mbajë drejtësi dhe të mos flasë të vërtetën dhe pikërisht në atë moment ndodh largimi i zemrave dhe acarimi i marrëdhënieve mes muslimanëve."

- Mendjemadhësia dhe nënçmimi i të tjerëve. Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem, e kërcënon atë që në zemrën e tij ka mendjemadhësi, se nuk do të hyjë në xhenet. Ai, sal-lallahu alejhi ue selem thotë: "Nuk do të hyjë në xhenet ai, që në zemrën e tij ka një grimcë mendjemadhësie." - Një prej burrave tha: O i Dërguar i Allahut, dikush dëshiron, që rrobat dhe sandalet t’i ketë të bukura? -  Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem, tha: "Allahu është i bukur dhe e do të bukurën. Mendjemadhësia është refuzimi i të vërtetës dhe sjellja me arrogancë ndaj njerëzve". 

Refuzimi i të vërtetës do të thotë mospranimi i saj dhe refuzimi me mendjemadhësi i atij, që e thotë atë. Ndërsa sjellja me arrogancë ndaj njerëzve bëhet duke i poshtëruar dhe i përbuzur.

- Thashethemet, përgojimi, zbulimi i të metave dhe bartja e  fjalëve nga njëri tek tjetri.

Këto shkaqe ndikojnë negativisht në marrëdhëniet midis njerëzve duke shkaktuar ftohjen e marrëdhënieve, duke i mbushur zemrat me pakënaqësi, duke ndërprerë lidhjet dhe i duke ndarë të afërmit. Allahu, azze ue xhel, thotë: "Mos e spiunoni dhe mos e përgojoni njëri-tjetrin! Mos vallë dëshiron ndokush prej jush të hajë mishin e vëllait të vet të vdekur?! Sigurisht që ju do ta urrenit këtë! Kijeni frikë Allahun!" Huxhurat 12. Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem, thotë: "Nuk hyn në xhenet thashethemexhiu", dhe po ashtu thotë: "Mos u merrni me të metat e të tjerëve (as kur i mbani në vete këto e as kur doni t’i shpallni ato)."

Imam Maliku, Allahu e mëshiroftë, thotë : "Kam takuar në Medine njerëz që nuk kishin të meta, por kur filluan të merren me të metat e të tjerëve, atëherë u bënë vetë me të meta. Po ashtu kam takuar në këtë qytet njerëz që kishin shumë të meta, por kur heshtën për të metat e të tjerëve, Allahu ua mbuloi të metat atyre".

- Pushteti, postet dhe autoriteti. Shpeshherë konfliktet mes njerëzve ndodhin për poste dhe autoritet, duke bërë që të garojnë qoftë edhe duke shkelur vlerat e të tjerëve, madje duke përdorur masën e gjerë naive për të arritur interesa të ngushta personale, gjë e cila çon në urrejtjen mes njerëzve dhe në pengimin e përparimit të atyre që e meritojnë, duke i penguar edhe njerëzit që të përfitojnë prej tyre. Allahu, azze ue xhel, thotë: "Vallë, a i kanë zili njerëzit për mirësitë që Allahu u ka dhënë atyre?!" Nisa 54. Pejgamberi, sal-lallahu alejhi ue selem, ka thënë: "Kur t`i lihet çështja në dorë atyre që nuk janë të aftë për të, prite Kiametin".

- Mospajtimi në qëndrime dhe mendime, ekskluziviteti medhhebor dhe fanatizmi pas dikujt apo diçkaje përveç së vërtetës, qoftë ndaj një grupi, fisi, partie apo një personi të caktuar. Kjo i bën ata të shkelin parimet e ligjëruara nga Allahu dhe të duan apo të urrejnë, të miqësojnë apo të armiqësojnë dikë sipas fanatizmit të tyre.

Ibën Tejmije, Allahu e mëshiroftë, ka thënë: "Nuk i takon askujt që të caktojë një figurë - kushdo qoftë ai- dhe të dojë apo të urrejë për shkak të përputhjes me të në fjalë dhe vepra, sepse përndryshe do të jetë nga ata që Allahu i ka cilësuar duke thënë: “Ata të cilët e përçanë fenë e tyre në grupime, ku secili i gëzohet idesë së tij.” Nuk i takon askujt të thërrasë në diçka apo ta besojë atë vetëm sepse e ka thënë dikush nga ata që ai i do, por le të thërrasë në të, sepse është nga ato çështje, që i ka urdhëruar Allahu dhe i Dërguari i Tij.

- Risitë dhe shpikjet në fe. Kjo vjen duke folur për fenë e Allahut atë që nuk është e vërtetë, çka shkakton reagimin e pasuesve të Sunetit në mbrojtjen e fesë nga devijimet, që të ruhet e pastër ashtu siç është shpallur. Ibën Batah, Allahu e mëshiroftë, thotë: "Shpikësit në fe dalin nga uniteti në përçarje, nga rregullsia në çoroditje, nga mirëkuptimi në përplasje, nga pajtimi në kundërshtime, nga dashuria në urrejtje, nga këshilla dhe dashamirësia në mashtrim dhe armiqësi."

Këto ishin disa nga shkaqet e mospajtimit midis njerëzve. Nuk duhet të harrojmë faktin, se shfaqja dhe faktorët që ndikojnë në shfaqjen e tyre ndonjëherë mund të jenë të dukshme apo të  kenë ndonjë prapavijë të fshehur. Mirëpo sidoqoftë, kur shpirtrat përplasen, plagët hapen dhe mendimet largohen, atëherë njerëzit përçahen dhe me këtë Umeti dobësohet, ndërsa armiku i Islamit forcohet. Allahu, azze ue xhel, thotë: "Të gjithë mbahuni fort për litarin e Allahut (Kuranin) dhe mos u përçani! Kujtoni dhuntinë e Allahut për ju, sepse kur ishit në armiqësi, Ai i pajtoi zemrat tuaja, e në saje të dhuntisë së Tij u bëtë vëllezër. Dhe ju ishit buzë greminës së zjarrit, ndërsa Ai ju shpëtoi prej saj. Kështu, Allahu jua shpjegon shpalljet e Veta, që ju të drejtoheni në udhën e drejtë." Ali Imran 103.

 Falënderimet dhe adhurimet janë të veçuara dhe i dedikohen vetëm Allahut xhele shenuhu, të Madhërishmit dhe të Plotfuqishmit, i cili krijoi çdo gjë, e krijoi njeriun në formën më të bukur dhe e udhëzoi.

Atë të cilin Ai e udhëzon askush nuk mund ta shmangë nga rruga e Tij, ndërsa atë që e lë në humbje askush nuk mund ta udhëzojë. Dëshmojmë se Muhamedi sal-lallahu alejhi ue selem është rob dhe i Dërguar i Tij, i cili e kumtoi në mënyrën më të bukur mesazhin e Allahut xhele shenuhu, paqja dhe shpëtimi i Allahut qoftë edhe mbi shokët e tij, familjen e tij dhe mbi të gjithë ata të cilët e pasuan dhe e pasojnë rrugën e tij deri në Ditën e Gjykimit. Dolëm prej muajit të bekuar dhe të madhërishëm të Ramazanit, dolëm me një qetësi të plotë shpirtërore me një begati të madhe të përgatitur, të pastruar dhe të lartësuar në pikëpamje shpirtërore, por shumica e dijetarëve kanë ngritur pyetjen: çka pas Ramazanit? A thua i tërë ibadeti ynë duhet përqendruar vetëm në këtë muaj? Përgjigjja e të gjithëve ka qenë, se edhe pas Ramazanit duhet të jetë përsëri Ramazan. Pra, këtë pastërti të cilën e kemi fituar, duhet ta vazhdojmë edhe më tutje, sikurse nëna kur ia vesh birit të saj rrobat e pastra dhe e këshillon që t'i ruajë dhe t'i mbajë të pastra. Prandaj vëllezër të nderuar, këtë pastërti që e arritëm në këtë muaj duhet ta vazhdojmë me të njëjtin ritëm në rrugën e Allahut xhele shenuhu ashtu siç na porosit Ai. Allahu në ajetin 147 të sures Nisa thotë: "Çfarë ka Allahu me dënimin tuaj? E falënderuat dhe i besuat? (e para nuk i pakëson sundimin e as e dyta nuk i shton) Allahu është mirënjohës i dijshëm."

Me këtë ajet kuranor Allahu xhele shenuhu na tregon se nuk ka të bëjë asgjë me dënimin tonë, nëse ne i plotësojmë dy kushte të jemi falënderues dhe të jemi besimtarë, kur ne i plotësojmë këto dy kushte, atëherë Allahu nuk ka të bëjë me dënimin tonë, por Ai na tërheq vërejtjen duke e ngacmuar trurin tonë, e kjo është nga mëshira e Tij siç thotë në ajetin 21 të sures Sexhde: "Ne do t'u shijojmë atyre dënimin më të shpejtë (në Dynja) para dënimit të madh (në Ahiret), ndoshta do të tërhiqen (prej të këqijave)."

Pra, të gjitha fatkeqësitë që ndodhin është një pjesë e dënimit të Allahut xhele shenuhu, për shkak të këqijave tona dhe na tërheq vërejtjen për një dënim edhe më të madh. Kjo është nga mëshira e Tij, që ne të dimë të orientohemi në rrugën e vërtetë.

Të nderuar! Vepra jonë na përcjell sikurse hija jonë dhe nuk ka dyshim se drejtësia gjithmonë do të realizohet. Tregohet se Allahu xhele shenuhu i ka thënë Davudit alejhi selam: "O Davud lajmëro banorët e tokës (njerëzit), se unë jam mik i atij i cili është mik Imi. Jam bashkëbisedues i atij, i cili është në shoqërinë Time. Jam shok i atij, i cili shoqërohet me Mua e zgjedh atë që më ka zgjedhur Mua, që është i dëgjueshëm dhe i bindur ndaj Meje, kush më kërkon o Davud me sinqeritet do të më gjejë Mua, ndërsa kush kërkon tjetër pos meje, atëherë Mua nuk do të më gjejë.

Prandaj sipas Gazaliut, dijetarit të njohur, Allahu xhele shenuhu as nuk lavdërohet dhe as nuk madhërohet me tesbih apo me gjuhë, por vetëm me zemër të sinqertë, sepse zemra e sinqertë i përmend emrat e tij dhe në çdo moment e përkujton Allahun xhele shenuhu dhe e tëra është e preokupuar me njohjen e Allahut xhele shenuhu siç thotë ajeti kuranor: "Ti përmende Zotin tënd në vete (heshtas), me respekt e me druajtje, jo me shprehje të larta, (përmende) në mëngjes e në mbrëmje dhe mos u bëj prej atyre që nuk kanë kujdes." (Arafë, 205).

Kjo është shkalla e lartë e besimtarit, e që Allahu xhele shenuhu nga ne kërkon që të vazhdojmë, prandaj zemrën e ka pastruar ai që ka fuqi të madhe përqendrimi, ai që mediton thellë për Allahun xhele shenuhu dhe ai që e mposht nefsin apo epshin, e cila është një pjesë e errët, që na pengon në njohjen e Allahut xhele shenuhu, prandaj këtë pengesë ne duhet ta kalojmë patjetër, siç e përmend Allahu xhele shenuhu në Kuran: "E ç'gjë të mësoi ty se ç'është Akabe (rruga e vështirë)?" (El Beled, 12). Akabe arabët i thonë një rruge shumë të ngushtë në të cilën mund të kalojë vetëm një njeri, pra Allahu xhele shenuhu pyet se ç'është kjo rrugë e vështirë? Shumica e dijetarëve thonë se kjo rrugë e vështirë është nefsi apo dëshira jonë ilegale, lakmitë e ndryshme, të cilat veprojnë tek ne në forma të ndryshme.

Pastaj Davudi alejhi selam e pyeti Allahun xhele shenuhu "O Zot, si mund të të gjej apo të të njoh Ty?" Ai u përgjigj "O Davud lëre nefsin tënd dhe do të më gjesh mua."

Prandaj shumica e komentuesve ajetin 12 të sures Ta Ha: "O Musa!" Vërtet Unë jam Zoti yt, hiq atë që ke mbathur (opingat e nallet), se je në luginën e shenjtë Tuva." e komentojnë në këtë mënyrë: ata thonë se këpucët janë nefsi i njeriut, i cili përbëhet prej dy pjesëve, prej dëshirës epshore dhe fuqisë së hidhërimit, e cila ndikon tek ne me një shpejtësi të madhe në momentet e hidhërimit. Pra, kjo është ajo pjesë e nefsit, e cila ia përgatit rrugën shejtanit për të vepruar me lehtë tek ne. Prandaj Allahu xhele shenuhu thotë: "Më thirrni Mua, Unë ju përgjigjem." (Gafir, 60).

Pra, thirrja e robit është bërthama e besimit, por që kjo duhet të jetë me një sinqeritet të madh. Të gjitha gjërat ne duhet t'i kërkojmë nga Allahu xhele shenuhu, por shumicën e tyre i kërkojmë duke mos ditur se mund të jenë në dëmin tonë. Shumicën e gjërave ne mund t'i shohim si të suksesshme, por pas atyre fshihet diçka krejt tjetër, fshehtësi të cilën e di vetëm Allahu xhele shenuhu Allahu xhele shenuhu në aetin 16 të surës Kaf thotë: "Ne e kemi krijuar njeriun dhe dimë se ç'pëshpërit ai në vetvete dhe Ne jemi më afër tij se damari (që rreh) i qafës së tij."

Pra Allahu xhele shenuhu është më afër se gjaku, i cili qarkullon në trupin tonë. Kjo është afërsia e Tij, prandaj këtë afërsi ne duhet ta përjetojmë. Kur ne lindim jemi të pavetëdijshëm, kur rritemi bëhemi të vetëdijshëm, sa më shumë rritet vetëdija jonë neve na preokupojnë gjërat e kësaj bote, na preokupon pasuria, pozita dhe shumica prej nesh thonë "kemi kohë". E kjo ngjan më shumë kur është në pyetje ibadeti apo obligimet, që duhet të kryejmë. Kjo na rrëfehet më së miri në një tregim, ku thuhet se kishte qenë një njeri dhe në afërsinë e shtëpisë së tij ishte rritur një ferrë. Kalimtarët e lutnin që ta largojë atë ferrë. Koha kalonte, por ky nuk e largonte atë dhe kur e arriti pleqëria ai mori ta largojë atë, por nuk kishte më mundësi, ngase ferra ishte rritur shumë, ndërsa ky ishte plakur dhe nuk kishte atë fuqi që kishte pasur më parë. Prandaj duhet të kemi kujdes me fjalën "kemi kohë", sepse ne nuk jemi të vetëdijshëm për kohën tonë. Ne nuk mund ta dimë se sa është koha jonë dhe duhet ta shfrytëzojmë atë derisa e kemi mundësinë e mos t'i shtyjmë gjërat parësore për më vonë.

Në një hadith kudsi thuhet: "Jeto sa të duash, por do të vdesësh, duaje kë të duash, por do të largohesh nga ai, puno çfarë të duash dhe sipas veprave tuaja do të vlerësohesh, pra çdo dashuri tjetër pos Allahut xhele shenuhu është kalimtare.”

Lexues të nderuar! Jeta në këtë botë është shumë e shkurtër, prandaj ne duhet të përgatitemi, sepse na pret një udhëtim shumë i gjatë. Ne duhet të kemi kujdes dhe të sigurojmë një udhëtim të lehtë, duhet të kemi kujdes ndaj njëri-tjetrit, ta ndihmojmë njëri-tjetrin, të garojmë në vepra të mira dhe në mirësi e jo në vepra të këqija, mëkate dhe në armiqësi. Për fat të keq ne po garojmë si ta ofendojmë njëri-tjetrin, si ta poshtërojmë dhe ta përgojojmë njëri-tjetrin. Uniteti na mungon e sidomos në momentin më kritik, kur e ardhmja jonë duhet të vendoset ne po dështojmë.

Prandaj Allahu xhele shenuhu në Kuranin Fisnik na përkujton: "Në shumë biseda të tyre të fshehta nuk ka kurrfarë dobie, përveç (bisedës) kush këshillon për lëmoshë, për ndonjë të mirë ose pajtim mes njerëzve. E kush i bën këto duke pasur për qëllim vetëm kënaqësinë e Allahut, Ne do ti japim më vonë (në botën tjetër) shpërblim të madh." (Nisa, 114)

Prandaj, lexues të nderuar, neve duhet që në frymën e Kuranit të veprojmë dhe t'i aplikojmë këto këshilla. E pastaj Allahu të na forcojë zemrat tona. E lusim Allahun xhele shenuhu të na e forcojë dashurinë në mesin tonë, të na e forcojë unitetin tonë dhe me ndihmën e Tij të ecim përpara të gjithë së bashku, sepse në këtë kohë kjo gjë është ajo që na nevojitet më shumë.

Allahu i Madhëruar thotë: “Njerëzit ishin një popull (të fesë së natyrshme islame) e (kur u përçanë) Allahu dërgoi pejgamberët përgëzues dhe qortues, dhe atyre Ai u zbriti edhe librin me fakte të sakta për të gjykuar në atë që u kundërshtuan ndërmjet veti. Në atë (libër) kundërshtuan vetëm ata që kishin libër (ithtarët e librit). E përpos atyre që iu kishte dhënë ai (libri) dhe u kishin ardhur argumente të qarta, nuk kundërshtoi kush në te (në librin), po edhe atë (kundërshtim e bënë), nga zilia ndërmjet tyre, mirëpo Allahu me mëshirën e Tij i udhëzoi me lejen e Tij ata që besuan tek e vërteta e asaj për çka ishin kundërshtuar. Allahu e vë në rrugë të drejtë atë që dëshiron”. Bekare 213.

Ibën Xheriri Allahu e mëshiroftë, në tefsirin e tij përcjellë nga Ibën Abasi, i cili thotë: Mes Ademit alejhi selam dhe Nuhut alejhi selam kanë kaluar dhjetë shekuj, të cilat në të vërtetë kanë qenë të shënjuara nga ligji i vërtetë, e pastaj ka ndodhur ndarje mes njerëzve, kështu që Allahu ka dërguar profetë me përgëzime dhe qortime. Njerëzit kanë pasuar fenë e Ademit alejhi selam deri sa kanë shkuar te adhurimi i idhujve, e pastaj Allahu ka dërguar Nuhun alejhi selam. Ai ka qenë i dërguari i parë resul (për dallim nga nebij), që u është dërguar njerëzve në tokë. Për këtë shkak Allahu i Madhëruar thotë: “Allahu dërgoi pejgamberët përgëzues dhe qortues, dhe atyre Ai u zbriti edhe librin me fakte të sakta për të gjykuar në atë që u kundërshtuan ndërmjet veti. Në atë (libër) kundërshtuan vetëm ata që kishin libër (ithtarët e librit). E përpos atyre që iu kishte dhënë ai (libri) dhe u kishin ardhur argumente të qarta, nuk kundërshtoi kush në te (në librin), po edhe atë (kundërshtim e bënë), nga zilia ndërmjet tyre, mirëpo Allahu me mëshirën e Tij i udhëzoi ata që besuan tek e vërteta e asaj për çka ishin kundërshtuar. Allahu e vë në rrugë të drejtë atë që dëshiron.”

Allahu në ajetet e mëparshme [në ajetin 208 të sures Bekare] i ka urdhëruar besimtarët të hyjnë në Islam krejtësisht e jo pjesërisht, pa e përzier Islamin me fe tjera. Pastaj e ka qartësuar në këtë ajet se sa nevojë kanë njerëzit për pejgamberët dhe po ashtu duhet të përudhen patjetër sipas udhëzimit të tyre. E kush beson në thirrjen e pejgamberëve, do të kanoset prej sprovave, vështirësive, prandaj duhet të bëjnë sabër, deri sa Allahu të japë leje për ndihmë dhe rrugëdalje. Allahu i Madhëruar thotë: “Ne do t’ju sprovojmë me ndonjë frikë, me uri, me ndonjë humbje nga pasuria e nga jeta e edhe nga frytet, po ti jepu myzhde durimtarëve.” Bekare 155. Pejgamberi sal-lallahu alejhi ue selem ka thënë: Njerëzit me sprova më të mëdha janë pejgamberët, pastaj ata si ata, e pastaj ata si ata. Njeriu sprovohet sipas fesë. Nëse është i fortë në fe, i ashpërsohet sprova, e nëse është i dobët në fe, sprovohet sipas fesë. Robi vazhdon të sprovohet deri sa sprovat e bëjnë të ecë mbi tokë duke mos pasur më ai asnjë mëkat. (Buhariu) Ndërsa ata që kanë ngulur këmbë në kufrin (mosbesimin) e tyre, e kanë bërë këtë mosbesim për shkak se janë dhënë pas dynjasë. Allahu i Madhëruar ka thënë: “Vërtet ata që e përçanë fenë e tyre dhe u ndanë në grupe, ti (Muhamed) nuk ke kurrfarë përgjegjësie. Çështja e tyre është vetëm tek Allahu, Ai do t’i njoftojë me atë që punuan.” Enam 159.

Numri i pejgamberëve ka qenë njëqind e njëzet e katër mijë, dhe prej tyre të dërguar (rusul) kanë qenë treqind e trembëdhjetë. Ata që janë përmendur me emra në Kuran janë njëzetë e tetë. I pari prej tyre është Ademi, siç ka ardhur në hadithin e Ebu Dherrit, ndërsa në hadithin e shefatit Nuhu alejhi selam përmendet i pari. Por nuk ka ndonjë kundërshtim se Ademi ka qenë nebiji i parë, ndërsa Nuhu resuli i parë. Këtyre pejgamberëve u ka zbritur shpallje (libër) si kushtetutë, ligj dhe dispozita me të cilat gjykohej mes njerëzve në mosmarrëveshjet e tyre, me të cilat udhëzoheshin njerëzit në besim të drejtë, në të vërtetë dhe etikë. Allahu i Madhëruar ka thënë: “Ky është libri ynë (shënimet e veprave tuaja), që dëshmon të vërtetën (të saktën)…” Xhathije 29. Po ashtu ka thënë: “Është e vërtetë se ky Kuran udhëzon për atë rrugë që është më se e vërtetë, e besimtarët që bëjnë vepra të mira i përgëzon se ata pa dyshim do të kenë shpërblim të madh.” Isra 9.

Në lidhje me fjalët e Allahut të Madhëruar: “mirëpo Allahu me mëshirën e Tij i udhëzoi ata që besuan tek e vërteta e asaj për çka ishin kundërshtuar. Allahu e vë në rrugë të drejtë atë që dëshiron” , përcillet hadithi nga Ebu Hurejreja se i Dërguari i Allahut sal-lallahu alejhi ue selem ka thënë: “Ne jemi të fundit, por të parët do të jemi në Ditën e Gjykimit dhe po ashtu të parët do të hyjmë në Xhenet, edhe pse atyre u është dhënë Libri më parë, gjegjësisht neve pas tyre. Ata u përçanë ndërsa neve Allahu na udhëzoi në të vërtetën ku ata u përçanë. Ajo ka qenë dita rreth së cilës ata janë përçarë, ndërsa Allahu neve na ka udhëzuar në atë (tha: në ditën e xhuma), kjo ditë është e jona, e nesërmja e çifutëve dhe pasnesër e krishterëve”.[1]

Në komentin e këtij ajeti Rebi ibën Enesi thotë: Thënia e Allahut të Madhëruar “…mirëpo Allahu me mëshirën e Tij i udhëzoi ata që besuan”, ata janë ata të cilët kanë besuar nga kjo bashkësi. Ata kanë pasuar atë që kanë sjellë të dërguarit e Allahut para përçarjes. I janë lutur sinqerisht vetëm Allahut të Madhëruar, vetëm Atë e kanë adhuruar me ibadet duke mos i shoqëruar në atë adhurim askënd. Kanë falur namazin, kanë dhënë zekatin dhe e kanë zbatuar atë para se të bëhet përçarja me të cilën vërtetojnë se ata janë dëshmitarë në Ditën e Gjykimit kundër atyre, të cilëve edhe pasi u kanë ardhur pejgamberët me të vërtetën, ata i kanë përgënjeshtruar. Në lidhje me këtë ajet Ebul Alije ka thënë: Ky është ajeti që na nxjerr nga dyshimi, nga devijimi dhe sprova e pështjellimit. Thënia e Allahut të Madhëruar bi idhnihi - me lejen e Tij”, d.m.th. me dijen e Tij rreth asaj çështje pasi u pat dhënë udhëzimin.

Ibën Xheriri Allahu e mëshiroftë ka thënë: Në lidhje me thënien e Allahut “Allahu e vë në rrugë të drejtë atë që dëshiron.” D.m.th. se Ai, Allahu i Madhëruar ka urtësi dhe dituri të gjithanshme dhe argumente të pathyeshme. Në dy përmbledhjet e vërteta të haditheve të Buhariut dhe Muslimit, përcillet nga Aisheja Allahu qoftë i kënaqur prej saj, se Pejgamberi sal-lallahu alejhi ue selem kur është ngritur natën të falet, ka thënë: “O Allah, Zot i Xhibrilit, i Mikailit dhe Israfilit, Krijuesi i qiejve dhe tokës, që e di të padukshmen (të fshehtën) dhe të dukshmen, Ti gjykon mes robërve të Tu në atë që ata janë kundërshtuar. Më udhëzo me lejen Tënde pasi ka ardhur deri në përçarje, sepse me të vërtetë Ti e udhëzon kë të duash në Rrugën e drejtë”.

Në biseda të shumta me dashamirë e xhematli, shprehet shqetësimi nga ana e tyre për mospërputhjen e qëndrimeve të një hoxhe nga tjetri, gjë e cila është realitet porse nuk është asgjë tragjike, sepse kultura e mendimit ndryshe në Islam gëzon një shkallë të lartë respekti. Debati dhe mendimi ndryshe ka vazhduar të ekzistojnë pandërprerë në mesin e muslimanëve  dhe kjo nuk i pengoi ata që të vazhdojnë së bashku – me përjashtime të vogla – rrugëtimin drejt premtimit të Allahut.

Mirëpo, disa të respektuar nga dëshira e sinqertë për t’i parë tok që të gjithë, stërmadhohet alarmi për ato mendime të ndryshme deri në atë shkallë sa që mendimet e hoxhallarëve të përcillen – pa qëllim të keq – me shtesa, mangësi ose shtrembërime që jo rrallëherë shkaktojnë mes xhemateve, po pse jo edhe mes hoxhallarëve ftohje, supozime të këqija, zili, armiqësi por edhe grindje e përçarje, gjëra nga të cilat jemi të ndaluar rreptësisht nga Allahu. Ai thotë: “Bindjuni Allahut dhe të Dërguarit të Tij dhe mos u grindni ndërmjet jush, sepse do të humbni guximin e do t’ju lërë fuqia” (Enfal 46).

Normalisht, grindja dhe përçarja do të sjellin çdoherë më të keqen e mundshme, siç solli deri para një shekulli ndarjen e muslimanëve në vendin më të shenjtë në botë dhe gjatë adhurimit më madhështor të tyre, kur për dekada me radhë në xhaminë e Qabesë, namazi falej katër herë. Çdo anëtar i medhhebit të caktuar falej me imamin e medhhebit të vet! Fatkeqësi... por rezultat i vetvetes. Sigurisht, në kësi gjendje do t’i lërë fuqia muslimanët, do të bëhen gjah për gjithkënd prandaj kolonializmi veproi atje, në fakt shfaroi pasuritë e atyre vendeve dhe pastaj u kthyen në vendet e tyre“fatkeqësisht” para se të zbulohej “ari i zi”.

Ndonëse, tek ne muslimanët e këtushëm nuk ka arritur grindja e përçarja deri aty dhe e lus Allahun ta zbusë edhe këtë që është në ditët e sotme, prapë vërehet qartë se fuqia na ka lërë, plogështia na ka mbuluar dhe nëse nuk vetëdijesohemi për hallin tonë, do të vazhdojmë të përjetojmë nga dashakeqët tanë dhe të Islamit çdo të zezë. Do të na fyejnë në natë Bajrami, do të na nxijnë ditën e parë të vitit shkollor, do të fillojnë vendosjen e busteve edhe në oborre të xhamisë apo të shtëpisë, do të përçmohet Islami... pse? Paramendo çfarë përgjigje e rëndë: sepse ne nuk ishim të denjë për ta mbajtur këtë Din siç na e lanë amanet gjeneratat e vjetra dhe nuk dinim si t’i tejkalojmë mospajtimet dhe si të arsyetojmë vëllanë musliman.

Ne besojmë një Allah, i Cili ka në Dorë gjithçka, çdo të lëvizshme dhe të palëvizshme, një Zot i Cili premtoi “tokën do ta trashëgojnë robërit e Mi të mirë”, një Mëshirues që zemrat e besimtarëve i mbushi me dashuri e respekt për njëri-tjetrin. Ashtu që, detyra jonë është e qartë: le të jemi besimtarë muslimanë, ashtu siç ka dashur Allahu dhe siç na ka mësuar Muhamedi, lavdërimi dhe paqja e Allahut qofshin mbi të.