Shumë nga ata që thellohen në debate nuk bëjnë dallim mes sqarimit dhe prezantimit të qëndrimit dhe mes pranimit nga pala kundërshtare. Shumë prej tyre qartësimin e provës e konsiderojnë edhe pranim nga pala kundërshtare. ky kuptim nuk është pjesë e diturisë dhe analizës dhe nuk ka lidhje me qëllimet e jurisprudencës islame. Vendi i pranimit të qëndrimit është zemra ndërsa gjuha vetëm e transmeton atë që është në zemër. Ndoshta prezantuesi është i qartë në prezantimin dhe shumë nga pranishmit e kuptojnë megjithatë pranimi mungon dhe mohuesi vazhdon në mohimin e tij dehës. Pranimi me zemër është ngandonjëherë i pamundshëm.
Në anën tjetër për tu detyruar njeriu me ndonjë obligim, e ska obligim më të madh se Islami, mjafton të dëgjohen nga njeriu të cilit i drejtohet ai shpjegim në gjuhën të cilën e kupton ai.
“Nëse ndonjë nga idhujtarët kërkon mbrojtje nga ti (Muhamed),mbroje, në mënyrë që të dëgjojë fjalën e Allahut…” (Et Teube, 9)
Ligjvënësi, Allahu, az-ze ue xhel-le, u mjaftua me prezantim të qartë dhe të mjaftueshëm dhe nuk kërkoi pranim të asaj që prezantohet. “Kështu, ata i mohuan ato padrejtësisht dhe me mendjemadhësi, edhe pse shpirti i tyre i besonte për të vërteta.” (En Neml, 14)
Imam Ebu Jusufi ka thënë: “T’ia qartësosh provën injorantit është e lehtë, por ta bësh ta pranojë atë është e vështirë.”
Le të mjaftohet ithtari i së vërtetës me sasinë e mjaftueshme të shpjegimit dhe përsëritjen e tij. mos e zgjat bisedë për shkak të insistimit të atij që është në gabim. Çdo fjalë e kotë zbehet dhe avullon atëherë kur thënësi i saj e ul zërin ndërsa e vërteta vazhdon të jeton në shpirt, ndërtohen kështjella që ngelin si dëshmi edhe pas vdekjes së atyre që e kanë thënë të vërtetën. “Mbeturinat hidhen, ndërsa ajo që u shërben njerëzve mbetet në tokë. Kështu, Allahu i shpjegon shembujt.” (Er Ra’d, 17)
Bartësi i së vërtetës duhet të bën dallim mes vetes së tij dhe mes vërtetës që e mban. Nuk i lejohet të hakmerret për vetën e tij për shkak të asaj që e bartë prej së vërtetës. Kufiri mes njeriut që e bart të vërtetën dhe vetë të vërtetës është shumë i hollë. Këtë e di një pakicë prej njerëzve. Shpeshherë duke e marr parasysh të vërtetën që e mbajnë e kanë mbrojtur vetën dhe të keqen e kanë kthyer me të keqe madje edhe duke shtuar. Kështu hises së nefsit i kanë dhenë përparësi para hakut që e mbajnë.
Ai që polemizon për ta ndihmuar të vërtetën është si gjykatës më ligjin e Allahut, prandaj ai nuk duhet të gjukoj nëse zemrën e ka të shkujdesur. Ndoshta do të mashtrohet me ndonjë dyshim
që duket si e vërtetë dhe ta refuzon të vërtetën. Është thënë: Dyshimi (shubheja) është më e fuqishme se sa pasioni (shehveja).
I Dërguari i Allahut, sal-lallahu alejhi ue selem, ka thënë: Të mos gjykojë gjykatësi nëse është i hidhëruar. (Ibën Maxhe, 2316) Kështu ndoshta do ti mohoj ndonjë të drejtë krijesës, ndërsa nëse debaton me zemër të shkujdesur dhe nën ndikimin e presioneve ndoshta do të lejojë të mohohet ndonjë e drejtë e Allahut, subhanehu ue te’ala.
Ka mundësi ta frenon vetën dhe të mos e qartëson të vërtetën duke u frikuar nga përçmimi i ndonjë injoranti. Ndoshta frikohet sepse do ti humb nami apo do të kritikohet nga dikush. Pozitës së tij i jep përparësi para hakut të cilin duhet ta kumtojë.
Frika nga kritika dhe refuzimi, varësia nga lëvdatat dhe falënderimi janë shkak që masa e thjeshtë të humbë drejtimin dhe të shtohet numri i hipokritëve.
Ai që bën prezantimin e së vërtetës, edhe nëse është i shkathët dhe vazhdimisht kujdeset për nijetin, suksesi i tij varet nga arsyeja, drejtësia dhe devotshmëria e kundërshtarit. Ai do të jetë i suksesshëm atëherë kur kundërshtari do ta pranojë të vërtetën në të cilën e thërrasin, arsyeja, drejtësia dhe devotshmëria e tij. Me keqardhje themi, ky realitet i kërkuar është i rrallë.
Vazhdon…
përktheu: Talha Kurtishi
